اسفندگان، روز مهر ایرانی
 
 
خبرگزاری میراث فرهنگی _ گروه میراث فرهنگی _در میان جشن‌های پرشمار ایرانی، سپندارمذگان جشنی است كه ایرانیان هزاران سال آن را برای بزرگداشت گاهواره‌ای كه  درآن می زیند و نیز مهری كه به همسران و دلدادگان خویش دارند در واپسین ماه سال و به فراخور پیشواز سال نو برپا داشته ‌اند. این جشن كهن و زیبا سپندارمذگان نام دارد كه امروزه آن را با نام اسفندگان- روز مهر ایرانی یعنی  بیست و نهم بهمن ماه می‌شناسیم .
 
واژه سپندارمذ بر آمده از دو واژه ایرانی كهن سپنتا به مینو (معنای) سپند- مقدس و ارمه ایتی به مینوی فروتن و بردبار است، كه روی هم رفته بردباری سپند خواهد بود.
 
این ایزدبانو نماد باروری بوده و جایگاه ویژه‌ای در میان ایرانیان دارد، زیرا بانوان و زمین هر دو بارورند و فزاینده جهان كه در مهر و فروتنی نیز به فرشته سپندارمذ می‌مانند و به فرنود (دلیل) همین جایگاه والای این ایزد است كه ایرانیان روز سپندارمذ دوازدهمین ماه سال اسفند، در گاهشمار باستانی را كه امروزه و برپایه گاهشمار نوین (خامی) بیست و نهم بهمن ماه است، جشن می‌گیرند.
 
در باور ایرانیان سپندارمذ ایزد نگهبان زمین و پشتیبان بانوان پاكدامن است و نیز فردوسی بزرگ پاكدامنی و فرهمندی بانوان ایرانی را این‌چنین در شاهنامه جاودانه كرده است:
خردمند و با دانش و ناز و شرم
سخن گفتن خوب و آوای نرم
 
در روز جشن اسفندگان مردان به بانوان پیشكش‌هایی زیبا داده و همسران و دلدادگان یكدیگر را گرامی می‌دارند و نیز این روز است كه مهر به میهن را یادآور می شود.
 
در این جشن كه بیرونی نیز در آثار الباقیه از آن نام برده، بانوان به گونه‌ای نمادین خانه و شهر را در دست می گیرند و به همین روی این جشن مردگیران نیز نامیده می‌شود در این روز مردان گوش به فرمان بانوان خویش بوده و همه گونه آرزوهاشان را برآورده می‌كنند. هم‌چنین در این جشن دختران جوان آزاد بوده‌اند تا همسر آینده خود را خویش برگزینند.
 
به هر روی هزاران سال است كه در فرهنگ ایرانی زنان و مردان با هم برابر بوده و ارزش هركس برپایه شایستگی سنجیده می‌شود .