نگاهى به حملات شیمیایى رژیم بعث به ایران
 
نخستین قرارداد بین المللى براى محدودسازى استفاده از سلاح هاى شیمیایى به سال ۱۶۷۵ میلادى برمى گردد.هنگامى كه فرانسه و آلمان با امضاى موافقتنامه اى در استراسبورگ درباره ممنوعیت كاربرد گلوله هاى سمى به توافق رسیدند.
دویست سال بعد در سال ۱۸۷۴میلادى «كنوانسیون بروكسل درباره حقوق و قوانین جنگ»كاربرد سموم یا سلاح هاى سمى و نیز سلاح ها، پرتابه ها و موادى را كه باعث مصدومیت و رنج غیرمعمول مى شود، ممنوع اعلام كرد.
پیش از پایان قرن نوزدهم و در سال ۱۸۹۹میلادى كنفرانس بین المللى صلح در لاهه برپا شد و منجر به امضاى موافقتنامه اى در ممنوعیت استفاده از پرتابه هاى جنگى محتوى گاز سمى گردید.

* دولت هاى غربى و تجهیز عراق به سلاح شیمیایى
با وجود اینكه كشورهاى اروپایى همچون آلمان و فرانسه از قرن ها پیش در ممنوعیت استفاده از سلاح هاى شیمیایى پیشگام شده اند، اما اسناد و مدارك حاكى از آن است كه این كشورها در عمل به قراردادهاى بین المللى چندان پایبند نبوده و با هدف تجارى در تجهیز دیگر كشورها به این سلاح ها نقش اساسى داشته اند.نمونه بارز این ادعا نقشى است كه كشورهایى از این دست در تجهیز رژیم بعث به سلاح شیمیایى ایفا كرده اند .
سرتیپ «عبدالرزاق السامرایى» كه مسئول راه اندازى بخش سلاح هاى شیمیایى در نیروى هوایى رژیم بعثى بوده است در خاطرات خود دراین باره چنین مى گوید: من در ۲۵ اكتبر ۱۹۷۹ (۵۸‎/۸‎/۳) در یك مأموریت سرى براى تهیه تجهیزات تولید سلاح هاى شیمیایى، رهسپار آلمان غربى شدم.پس از مذاكره با مسئولان شركت آلمانى «KarlKolb»، قرار دادى در این مورد امضا كردم، اما به دلیل اجرا نشدن كامل این قرار داد، بنا شد كه آنان خود به عراق سفر كنند.
پس از چندى، مسئولان شركت مزبور با كارشناسان نظامى ارتش در عراق ملاقات كرده، راهنمایى هاى فنى لازم را در خصوص ساخت و تولید گازهاى سمى و تركیبى ـ از جمله گاز تابون (Tabun) و موستارد (Mustard) و گازهاى اعصاب كه قادر است نزدیك به یك صد هزار نفر را نابود كند ـ ارائه دادند.
همچنین با امضاى یك قرار داد خرید گلوله و موشك شیمیایى با شركت هاى آلمانى توانستیم بیش از ۱۰۷۵۵ كلاهك شیمیایى ـ اعم از بمب، گلوله توپ و موشك ـ وارد كنیم و با ذخیره سازى ۱۰۰۵ تن مواد شیمیایى، میزان ذخایر این مواد را در انبارها به پنج هزار تن افزایش دهیم.
بدین ترتیب، عراق پس از تلاش هاى بسیار توانست مقادیر زیادى مواد میكروبى شامل پانصد هزار لیتر (۱۳۰ هزار گالن) ماده بسیار سمى «پوتولیمن» و پنجاه هزار لیتر (۱۳ هزار گالن) ماده «انتراكس» ـ موسوم به «اخگر خبیث» ـ تولید كند.
در زرادخانه شیمیایى عراق، حداقل سى هزار تن مواد گازى و مایع سمى از جمله گاز خردل، خردل فسفرى و گوگردى و گازهاى اعصاب مانند سارین، تابون، سرمان، هیدروژن سیاتید و گازهاى تاول زا وجود داشت.گاز خردل، در كارخانه هاى «التاجى» به طور خیلى محرمانه ساخته و درموشك هاى جنگنده هاى نیروى هوایى تعبیه مى شد.
از سوى دیگر، عراق تكیه زیادى بر نیروهاى هوایى خود داشت.این ویژگى باعث شد كه به استفاده از سلاح هاى كمكى در نیروى هوایى روى آورد.بدین رو، فكر كاربرد سلاح شیمیایى در نیروى هوایى مطرح و با استقبال رو به رو شد، زیرا از نظر اقتصادى، این كار مقرون به صرفه بود.
به همین دلیل، سرتیپ ستاد «عبدالرزاق السامرایى» كه از افسران متخصص نیروى هوایى در امور شیمیایى بود، به فرانسه اعزام شد تا با شیوه هاى كاربرد گازهاى شیمیایى در موشك ها آشنا شود.او پس از سه سال به عراق بازگشت و بخش گازهاى شیمیایى را در این نیرو راه انداز كرد.
دكتر حسین شهرستانى وزیر نفت دولت فعلى عراق و از دانشمندان هسته اى این كشور كه به علت مخالفت با صدام سالها زندان بوده است مى گوید : فعالیت هسته اى صدام از سال ۱۹۸۰ (۵۹) آغاز و در بخش شیمیایى در سال ۱۹۸۲ (۶۱) با كمك تعدادى از شركت هاى آمریكایى جهت تولید گاز اعصاب و سارین توسعه یافت.
دكتر گراهان پى یرسون (از محققان ساخت عوامل جنگ هاى بیولوژیك در دپارتمان صلح دانشگاه برادفورد انگلیس) نیز به این امر اذعان دارد، فقط وى معتقد است اقدام عراق براى كسب توانمندى BW (بیولوژیك)، از سال ۱۹۷۶ (۵۳) آغاز شد و یك سال بعد در ۱۹۷۵ (۵۴) عراق اجراى ۷۸ پروژه تحقیق و توسعه را در مركز آل سلمان آغاز كرد و در سال ۱۹۸۵ (۶۴) قادر به تولید انبوه عوامل میكروبى سیاه زخم و سم بوتولیسم بود.
جیمز وولسى رئیس سابق سازمان سیا معتقد است میكروب سیاه زخم در بسیارى از آزمایشگاه هاى آمریكا قابل دسترسى بود و از سوى كشورهاى مختلف و از جمله عراق در دهه ۸۰ توزیع شد.

* فجایع شیمیایى رژیم بعث در هشت سال دفاع مقدس
اقدام عراق براى دستیابى به تكنولوژى و ذخایر شیمیایى متعاقب شكست هاى عراق و استفاده از جنگ شیمیایى به عنوان یك راه حل ممكن براى مشكلات نظامى اش آغاز شد.
در زمستان ۱۳۵۹ - یعنى چند ماه بعد از جنگ تحمیلى- عراق از گلوله هاى شیمیایى كه غالباً گاز اشك آور و تهوع زا بود، استفاده نمود كه استفاده از آن كاملاً محدود و احتمالاً آزمایشى بود.اما از اواسط سال ۱۳۶۲ حملات هدفمند شیمیایى عراق علیه ایران آغاز گردید و در طول جنگ بیش از سى حمله علیه مناطق مسكونى انجام شد.حمله به سردشت در تیر ماه ۱۳۶۶ فجیع ترین آن بود.در این حمله از جمعیت ۱۲ هزار نفرى سردشت ۱۳۰ تن كشته و چهار هزار نفر مصدوم شدند.
در مرداد ماه ۱۳۶۲ هفت حمله شیمیایى مهم در منطقه عملیاتى شمال غرب كشور شامل منطقه عملیاتى والفجر ،۲ پیرانشهر و حاج عمران صورت گرفت.در منطقه حاج عمران بعد از انفجار بمب ها در حمله هاى ۱۷ و۱۸ مرداد ۱۳۶۲ دود سیاه رنگى در منطقه پخش شد و ذرات ریزى روى زمین، تجهیزات و نیروها را گرفت و بوى تند خاصى مشابه سیر در منطقه پخش شد.پس از ۳-۲ ساعت نیروها دچار قرمزى چشم شدند و ۷-۵ ساعت بعد استفراغ شروع شد.
در آبان ماه ۱۳۶۲منطقه وسیعى از غرب كشور چند روز پس از عملیات والفجر ،۴ با گاز خردل بمباران شد كه ده نفر از مردم شهر بانه و سردشت شهید شدند.
در تاریخ سوم اسفند ماه۱۳۶۳ در جنوب در روز چهارم عملیات خیبر،عراق دست به عملیات شدید شیمیایى با استفاده از گاز خردل زد و طى ۴۸ ساعت حدود ۵ تن گاز خردل را با یكصد بمب بر روى رزمندگان ریخت كه نتیجه آن ۲۱۰۰ نفر مصدوم بود.
در تاریخ نوزدهم اسفند ماه۱۳۶۲ بر اثر حملات شیمیایى عراق در جزایر مجنون ۵۴۳ رزمنده با گاز خردل مصدوم و تعدادى شهید شدند.با این وجود بعد از اعتراضات ایران واعزام تعدادى از مصدومین شیمیایى به بیمارستان هاى كشورهاى اروپایى و اعزام هیأت هاى كارشناسى سازمان ملل طى سال ۱۳۶۲ به بعد، در زمستان ۱۳۶۵ عراق براى نخستین بار به عنوان كاربرد جنگ افزارهاى شیمیایى علیه نیروهاى ایرانى معرفى شد.
در روز بیست ودو اسفند ماه ۱۳۶۳ عراق حملات شیمیایى شدیدى را در جزایر مجنون از سر گرفت كه از مجموعه گاز خردل و گاز اعصاب علیه سربازان ایرانى استفاده نمود كه در نتیجه آن ۲۲۳۱ نفر مصدوم و ۳۲ نفر شهید شدند.
در بعد از ظهر چهار شنبه بیست و سه بهمن ماه ۱۳۶۴ عراق با استفاده از هوا پیما منطقه آزاد شده فاو را به شدت مورد حمله شیمیایى قرار داد كه این حملات عمدتاً با گاز اعصاب و كمتر خردل بوده است و طى دو روز تعداد مصدومین شیمیایى در منطقه فاو ناشى از گاز هاى خردل، اعصاب- سیانید- به ۸۵۰۰ نفر رسید.
متأسفانه آنكه در صبح هشتم اسفند ماه ۱۳۶۴ بیمارستان صحرایى حضرت فاطمه زهرا (س) به وسیله ده فروند هواپیماى عراقى بمباران شیمیایى شد و به همین دلیل با مصدومیت عده كثیرى از كاركنان بیمارستان، این مركز درمانى براى مدت طولانى از فعالیت باز ایستاد.
در تاریخ دهم دى ماه ۱۳۶۵ یك بیمارستان صحرایى در سومار در اثر بمباران شیمیایى با گاز خردل به شدت آلوده شد و جمع زیادى از كادر پزشكى این بیمارستان مصدوم شدند كه آمار موجود ۴۰۰ مصدوم و ۲۰ شهید را گزارش مى نماید.
در روز پنج شنبه بیست و هفتم اسفند ماه ۱۳۶۶ شهر حلبچه در استان كردستان عراق و روستاهاى اطراف به شدت مورد حملات شیمیایى با گاز اعصاب و سیانید قرار گرفت و در این فاجعه ۵۰۰۰ كشته و۷۰۰۰ مصدوم بجا ماند كه در روز هاى بعد جاده هاى ارتباطى و روستاهاى اطراف را با گاز خردل نیز مورد حمله قرارداد.
در بهار ۱۳۶۷ با فعال شدن مجدد جبهه هاى عملیاتى جنوب حملات شیمیایى عراق نیز مجدداً در این مناطق شدت یافت كه در بیست و هشتم فروردین ماه ۱۳۶۷ عراق حمله وسیع شیمیایى را به منطقه فاو در خطوط مقدم و پشتیبانى آغاز كرد.
در روز پنج شنبه اول اردیبهشت ماه ۱۳۶۷ عراق روستاهاى خوزستان در اطراف دار خونین و هویزه را با گاز اعصاب وسیانید مورد حمله قرار داد و در همین روز مناطق واقع در اطراف جاده اهواز - خرمشهر را نیز مورد حمله قرار داد.
در تاریخ چهارم تیر ماه ۱۳۶۷ حمله عراق به جزایر مجنون با عوامل شیمیایى آغاز شد و شدت حمله به حدى بود كه با مصدوم نمودن سربازان و گردو خاك حاصله عراق جزایر مجنون را تصرف نمود. با توجه به ناپایدارى گاز اعصاب بعد از مدتى عراقى ها وارد منطقه شدند.
و سرانجام آخرین حمله شیمیایى عراق در مرداد ماه ۱۳۶۷ در شهر اشنویه اتفاق افتاد كه با پرتاب ۸ بمب از یك هواپیماى ملخى بااستفاده از گاز خردل انجام شد كه ۲۶۸۰ مصدوم غیر نظامى بر جاى گذاشت و بعد از توقف جنگ ایران و عراق، رژیم عراق حملات شیمیایى را متوجه مخالفان و مناطق كردنشین عراق نمود.
سهیلا طائى
روزنامه ایران
 
منبع : www.sajed.ir