تصمیم تزار به تصرف قلمرو ایران در قفقاز

در چنین روزی

 

الکساندر اول

الكساندر یكم تزار روسیه، در دومین سال سلطنت خود به فکر جهانگشایی در جنوب و شرق آن كشور افتاد و در جلسه 18 سپتامبر سال 1802 ژنرالهای خود، موضوع را مطرح ساخت. در مرحله نخست، هدف تزار تصرف همه گرجستان و قسمت های دیگری از قفقاز و نیز همه آلاسكا و غرب كانادای امروز و شمال غربی ایالات متحده بود. حکمران شهر تفلیس قبلا اعلام کرده بود که تحت فرمان تزار است نه دولت ایران زیرا که آغامحمدخان قاجار، شاه وقت ایران در لشکرکشی به تفلیس برای تنبیه او دست به خشونت و اعدام متمردان زده بود. دولت تهران تصمیم حکمران تفلیس را نپذیرفته بود بویژه که حاکمان مناطق دیگر گرجستان و نیز آبخیزستان (آبخازیا) همچنان وابسته به ایران بودند و ابراز اطاعت می کردند.
     در جلسه 18 سپتامبر 1802، تزار علاقه مندی زیادی به پیشروی در مركز اروپا نشان نداده بود. در اروپای مركزی، الكساندر یكم گاهی با ناپلئون در حالت جنگ و زمانی در وضعیت صلح بود. الكساندر یكم 23 مارس سال 1801 پس از قتل پدرش «پل»، تزار روسیه شده بود.
     در اجرای تصمیم 18 سپتامبر 1802 تزار، ژنرال «سی سیانوف» به شهر تفلیس كه هنوز اسما در قلمرو ایران بود رفت و چندی بعد پیشروی خود را به سوی جنوب دنبال كرد كه منجر به آغاز جنگ اول ایران و روسیه در سال بعد شد. سی سیانوف سپس به خواست ایران، با طرح نقشه ای كشته شد كه ژنرالهای بعدی موفق شدند هدفهای تزار را تامین كنند و سرانجام پس دو جنگ و امضای دو قرارداد (گلستان و ترکمنچای)، مرز جنوبی امپراتوری روسیه در غرب دریای مازندران، در سال 1828 رود ارس تعیین شد.
     دو جنگ معروف روسیه با ایران در زمان پادشاهی فتحعلیشاه قاجار روی داده بودند. این پادشاه مغول تبار و دولت او به سبب بی اطلاعی از اوضاع و تحولات جهان و نداشتن مهارت در دیپلماسی تازه، دستاویز قدرت های اروپایی (انگلستان، فرانسه و روسیه) شده بودند. به علاوه، شخص فتحعلیشاه ذاتا مردی خسیس بود و این خصلت او وسیعا به زیان وطن ما تمام شد.

به قلم دکتر نوشیروان کیهانی زاده